Лев Гумилев: "Современные армяне — армяне только по культуре"

15169989735a6b913d366384.11608421.jpg

"Вестник Кавказа" публикует вторую часть интервьюЛьва Гумилева, опубликованного в газете "Молодежь Якутии" 30 марта 1989 года. Начало интервью см. Лев Гумилев: "Тюрки останутся катализаторами исторических процессов"

- Возможно ли употребление слова "дикари" по отношению к какому-либо народу?

- У каждого народа свой возраст, как у человека. Излишней энергии не существует у народов. Народы рождаются и начинают тратить энергию. Человек переживает разные стадии: юность, зрелость, старость. В юности человек более безрассуден и ведет себя как дикарь. Потом постепенно приходят мудрость, терпимость. Так и с народами. Молодые народы могут вести себя по-одному, зрелые по-другому. Германцы, напавшие на Рим, были молодым народом, а римляне уже выродились. И те, и другие вели себя по-разному. Европейская теория эволюции считает, что все народы были "доходягами", а потом поднялись. Наоборот! Сначала они были развитыми, а потом растратили свою культуру. Они не дикари, а растратившие свою энергию, культуру люди. Они просто старики, но когда-то ведь они были молодыми! Сколько вам лет?

- 23 года, а что?

- А мне 77 лет. Вы ходите, бегаете, а у меня не ходят ноги. Вы молодой человек, а я старый. Вот так и со старыми и молодыми народами. С точки зрения европоцентристской теории, например аборигены Австралии — это дикари. Но на самом деле это просто очень старый, один из самых древних народов на земле, это реликт сильного, цивилизованного народа, существовавшего когда-то, который растратил свою культуру. Когда-то аборигены Австралии были молодыми, смогли ведь они когда-то переправиться через Индийский океан, очень бурный, огромный, и заселить Австралийский материк. А потом, старея, они растратили культуру и выдохлись.

- Выдохлись ли современные якуты?

- Якуты образовались в IV — V веках нашей эры. А продолжительность жизни этноса в среднем 1200 лет плюс-минус несколько веков. Они старше русского народа на 1000 лет, а это очень много. Если бы они были молодыми, то они отбили бы натиск русских пришельцев в XVII веке, а они этот сделать не могли.

- А как же армяне? Им около 5000 лет.

- Современные армяне — армяне только по культуре, а по этническому содержанию, наполнению они — смешанный народ. Там были арабы, сельджуки, османы, персы, римляне, греки, русские. Были войны, солдаты насиловали женщин. Это было массовое явление. Почему-то считается неприличным об этом говорить. А в результате, произошла полная смена этнического наполнения армянского и других древних народов. Поэтому они и существуют, но современные армяне, евреи, корейцы — это этнически уже другие народы, хотя культурные традиции остались.

Последний пассионарный толчок прошел в XIX веке через Японию, Корею, Южный Китай, Бирму и достиг Южной Африки. Через 100 лет эти народы оказались очень энергичными. Пассионарность — признак, возникающий при мутации, при жестком облучении из ближнего космоса. А история только фиксирует войны, переселения народов, нравы, взлеты культуры, что является ничем иным, как пассионарными толчками.

Как показывает анализ огромного исторического материала, эти толчки связаны с появлением в обществе группы пассионарных людей с резко завышенным уровнем честолюбивых притязаний. Они "наэлектризовывают" огромные массы народа, и тогда происходят "чудеса". Так была создана Римская империя, арабский халифат, держава османов, Российская империя.

Если объяснить это в глобальном масштабе, то, как я уже говорил, происходит подъем биохимической энергии, о которой писал Вернадский, в биосфере Земли. Теория Дарвина здесь, уже не работает. Здесь работает современная теория мутагенеза. Вокруг Земли существуют 6 защитных оболочек, иногда лучи Солнца пробиваются через них и достигают Земли. Это влияет на людей, этносы.

Но в сфере социальной жизни общества действует уже закон смены формаций Маркса. Однако человек становится социальным объектом, а не просто рождается. Его рождение, появление, этногенез — это уже явление биологическое. Впоследствии наступает диссипация, рассеивание энергии этноса. Я подошел к этому на уровне популяционном, а бельгийский биофизик, Нобелевский лауреат Илья Пригожин — на молекулярном уровне.

Если говорить о форме движения этноса, то это не прогресс, как считали в Европе, а колебательное движение (колебание) по образу затухающего вибрирования струны.

- Что вы могли бы еще сказать о современных якутах?

- Современные якуты — смешанные. По культуре — это якуты-курыканы. Но по генетическому заряду, этническому наполнению — они другие. Это естественный процесс. Тут и другая этнопсихология (национальный характер).

- Что такое якутский характер?

- Характер зависит от фазы этногенеза. Он меняется. Молодые народы очень энергичные, старые — инертные. Новая кровь омолаживает старые этносы. Племянница моей жены Маргарита Ивановна Новгородова наполовину якутка. Она — доктор геологических наук, ведущий специалист (доктор геолого-минералогических наук, профессор, ныне директор минералогического музея имени А.Е. Ферсмана РАН Ц прим.ред.), живет в Москве. Она очень активный, энергичный, пассионарный человек.

Великое переселение народов — это следствие пассионарности.

Я знаю, что в Якутию приехало много людей на алмазные и золотые копи. Это не всегда лучшие представители русского народа. Такая эмиграция — это уже результат пассионарного спада.

- Как возникают любовь и вражда между народами?

- Ритмы биополя дают симфонию ("любит") или какафонию ("не любит"). Кошки и собаки тоже относятся к разным людям по-разному. Это свойство называется комплиментарностью. Когда-то тунгусы не любили якутов, и они предпочли русских, приведя их в Якутию в XVII веке. С теми русскими якуты нашли общий язык. И те русские сами стали якутами.

- Они по-якутски называются "басынай", а другие русские пришельцы "нуучча".

- Вот видите, это вытекает из моих идей. Те же русские, которые приехали только что, оторвались от своего ландшафта, они живут в другом антропогенном ландшафте, это влияет на их психику, на их биополе, поэтому они подсознательно бывают агрессивны, подвержены психологическому расстройству.

- Лев Николаевич, в первой половине 1980-х в России были очень сильны антиазиатские настроения. Что было причиной их появления? Кому они были выгодны?

- Во-первых, это вызвано невежеством простого народа, который не знает, что русские, сами наполовину азиаты. Историей сейчас не интересуются, а если и да, то очень однобоко. Я уже не говорю о том, как ее преподают.

А, во-вторых, это вызвано и прямой агитацией таких людей как Чивилихин, Эйдельман, Илья Глазунов.

- Россия раньше никогда не знала расизма. Иначе здесь не появились бы в 19 веке славянофилы и евразийцы. А это уже совсем недавно — начало века.

- Я евразиец! 20 лет меня не печатали. В фазу застоя не вышло ни одной моей книги. Последняя — "Хунну в Китае" вышла в 1973 году. "Русь и Великая Степь" выходит сейчас. Наступает оздоровление общества.

- Вы когда-нибудь бывали в Якутске?

- Далеко на Восток ездить не удавалось. Но Окладников брал меня в археологические экспедиции.

- Кого из современных якутских ученых вы знаете?

-Кроме Ксенофонтова никого не знаю.

- Что вы можете сказать про древние связи Якутии с Китаем?

- В эпоху тюркского каганата курыканы держались обособленно. О них говорится во многих монгольских и китайских летописях, в том числе в знаменитой "Юань Чао Би-ши". При Чингиз-хане курыкане уже ушли на Лену. Посольства якутов — курыкан в Китае бывали неоднократно. Это бесспорно.

- В якутских курганах находили очень много предметов, украшений, посуды, оружия китайского происхождения. И, как пишут древние китайцы, белых якутских лошадей посылали в дар императорам Китая. У нескольких китайских императоров были жены курыканы. Лев Николаевич, сейчас мы живем по время небывалого подъема национального самосознания. Как это скажется на нашем федеральном многонациональном государстве?

- В СССР сейчас живут народы, теряющие пассионарность до нового пассионарного толчка. Якутия присоединилась к России не добровольно. Но ведь нельзя не учитывать положительные итоги совместно пройденного пути. Если Якутия получит самостоятельность, то ей придется создавать свои министерства, ведомства. Стоит ли, плодить эту массу чиновничества? Нужно просто научиться в общем доме СССР уважать права и человеческое достоинство друг друга.

- Современная советская (я подчеркиваю, а не русская) федеральная культура, государственность, политика, средства массовой информации носят выраженный европоцентристский характер. Космодром Байконур находится на земле Казахстана, но я не помню ни одного космонавта казаха.

- Россия моложе Европы на 600 лет. У нее нет того исторического опыта, который есть у Запада. И, естественно, что, проходя те же стадии развития, Россия обращается к опыту Европы. Европа давит на Россию грузом своих ценностей и догм. Европейцы забывают, что таких культур, как европейская, в Азии пять. А в Европе только одна. В Европе был еще византийский суперэтнос, образовавшийся в I веке нашей эры, но он погиб, прожив свои положенные 1200 лет.

- У части якутской интеллигенции на протяжении десятилетий сохраняются устойчивый интерес и симпатии к Китаю и Японии. Это несущественно, но все-таки, чем это объяснить?

- Просто им не нравятся европейские нравы. Это естественное, часто даже подсознательное желание быть, оставаться азиатами (это от природы), а их заставляют копировать европейцев. Это все тот же европоцентризм.

- Есть ли сейчас в СССР интеллигенция? Ведь интеллигенция — это класс со своими классовыми ценностями, классовым мировоззрением, которые передаются по наследству, ведь говорят же — потомственный пролетарий и т.д. и т.п. И можно ли интеллигенцию в первом или втором поколении назвать интеллигенцией? Забыто хорошее русское слово, которым раньше обозначали эту категорию людей – разночинцы.

- Интеллигенции уже нет. Как субэтническая группа, которая болела за народ, она исчезла. Да и народ стал иным. Мои современники были специалистами, а не интеллигентами. Но среди моих профессоров интеллигенты были. Боборыкин писал, что интеллигенция — это люди с незаконченным высшим образованием, которые болеют за народ.

- Лев Николаевич, вы читали Олонхо?

- Один кусочек об Омогое и Элляе, прародителях якутов.

- Когда, по-вашему, возникло Олонхо?

- Олонхо возникло при переселении якутов-курыкан на Лену. Когда они потерпели поражение от бурятов. Молодые буряты сделали в Сибири то же самое, что сделал Чингиз-хан в Китае. А курыканы были уже старички.

- Возвратимся к нашим болячкам. Существует официальная точка зрения, что дети от смешанных якутско-русских браков выбирают национальность якутскую. Но на самом деле факты говорят об обратном. Дети от смешанных браков чаще предпочитают считать себя русскими. Чем это объяснить?

- Это проблема не одних якутов. Якутская культура не может противопоставить ничего "советской культуре", русской по содержанию, т.к. современные якуты в значительной степени — реликт. (Но самый крепкий и мощный реликт в Сибири!)

- До революции существовали устойчивые тенденции, что в якутских семьях рождалось в среднем по 9-10 детей. Но в живых оставались 1—2. Якутские ученые подсчитали, что если бы эти дети не умирали, то сейчас было бы 5 миллионов якутов.

- Зато якуты стали сильнее. В ходе такого естественного отбора выживали сильнейшие, талантливейшие. Недаром якуты — очень поэтический, культурный, цивилизованный народ. И он еще поведает свое слово миру! В тяжелые для меня годы я был очень благодарен якутам за то, что они были единственными, кто очень интересовался мною, моими книгами, идеями. Когда в университете я принимал экзамен у студентов-якутов, я спрашивал только: "Олонхо знаешь?" и пропускал их (смеется).

- По линии матери вы потомок Чингиз-хана? Анна Андреевна писала, что она чингисидка.

- Да, в моих жилах тюркская кровь Джучи-хана, основателя Золотой Орды. vestikafkaza.az

"Bəhmən Vətənoğlu məktubumu oxuyub, belə bir cavab yazmışdı..."

117049.jpg

Araz.az gənc şair Qılman İmanın mərhum şair Bəhmən Vətənoğlu ilə bağlı maraqlı xatirəsini təqdim edir:
 
"Bu dünyada bir Bəhmən varıydı...Adı könül dəftərimizə yazılan, şeirləri dilimizin əzbərinə çevrilən Bəhmən!
 
Allahın bir xoş günündə tale məni ölümündən bir az əvvəl bu, sinəsi dolu şairlə təsadüfən görüşdürdü Gəncədə. Aramızdakı yaş fərqinin çox olmağına baxmayaraq, uzun illərin dostu, doğması kimi iki saatlıq görüşümüzdə bir ömrə sığmayan söhbətlər etdik Bəhmən müəllimlə. Əvvəl sözünü sevdiyim Bəhmənin, sonra özünü sevdim.Özü də daha çox! Həqiqətən sevilməli kişiydi. Olduqca təvozökar, səmimi insanıydı. Ayrılan da tez-tez əlaqə saxlamağımı, Gəncəyə gələndə onunla mütləq görüşməyimi tapşırmışdı mənə. Amma mən o görüşdən sonra bir dəfə də Gəncədə olduğumu, vaxtın olmadığından görüşə bilmədiyimi, onu özümə ürək dostu hesab etdiyimi məktub yazıb bildirmişdim Bəhmən müəllimə. Eyni zamanda məktubda Bəhmən Vətənoğlu yaradıcılığı haqqında fikirlərimi, bəzi qeydlərimi yazmışdım. Çox keçmədi Bəhmən Vətənoğlunun dünyasını dəyişdiyini eşitdim. Ruhu şad olsun!
 
Məktubu oxuyub, belə bir cavab yazmışdı o zaman: 
 
"Oğlum, Qılman, sənin bu məktubuna böyük bir poema düşür, amma mən üç bəndlik şeirlə kifayətləndim. Az olsa da, çox qəbul elə.
 
Təzə gül bitibdi söz bağçamızda,
Ona qulluq eylə, qurutma, Qılman!
Sevinc - səadətlə vur ömrü başa,
Kədəri heç zaman yarıtma, Qılman!
 
Bilirəm, söz əhli, söhbət əhlisən,
Fəhminə, zehninə, zəndinə əhsən!
Məni " ürək dostu" sanırsansa sən,
Çalış ki, aranı soyutma, Qılman.
 
Gözlərim həmdəmdi gözdə nəminə,
Oxşardı sevincim, qəmim qəminə.
Gəncəyə gələndə Bəhmən əminə,
Xəbər eyləməmiş qayıtma, Qılman!
 
Hörmətlə: sizin Bəhmən Vətənoğlu""
Moderator.az

Şeirin azğınlığı

c9e3fe18d0995b5253025171b5300039.jpg

Xanəmir Telmanoğlu

Məncə, nə vaxtsa güllə birgə sabahın da açılmasını eyni vaxt intervalında yaxalayan o at ağızlı azğın, üstəlik də, bu qoca dünyanın özündən nələrisə uyduraraq UNUDA BİLMƏDİKLƏRİNİN adına şeir demiş. Odur-budur bütün bəhanələr, hiylələr əlamət və haqqaniyyətlər şeirin əliylə tora salınıb. Dünya həzmi-rabeəsindən keçirə bilmədiyi işləri şeirin öhdəsinə, cənginə verir. Şeir də dünya yaranandan bu qoçuluğun, adama, kainata özünü başa salmağın fəndini layiqincə icra etməyindədir. Şeirə nə var ki. Bu görəvində uslu davranıb gözə girməkdən ötəri istifadə edə biləcəyi ən uyğun və ən yatımlı tilsimi eşq-gül-ölüm olmuşdur (Ta əzəldən şeir şairləri bu Bermud üçbucağına salıb çıxarmır). 

Bu günə qədər bu saydığım və adını sizlərə zikr etdiyim ilahiyanə gözəllik həngaməsinin heç biri şeirin onları necə kullandığından, istifadə etməyindən ayılmadı ki, ayılmadı. Şeir ola, dünyada adını gül-ölüm-eşq yazdıran azğınlığa təmas etmədən keçə, toxunmadan ötə, özünü bu üç cəzbə qapdırıb vurmadan qaraltı salmaya, bu heç olacaq iş deyil. Şeir əzəldən bu üç müşketyorla dünyanı teatr səhnəsinə çevirərək hansı dramları, faciələri oynamayıb ki? Elə bu tamaşalarla açılan hallar, ovqatlar, başlayan həyəcanlar cəhalətin hər üzündən acıq çıxarmalarla da müşahidə olunub. Necə ki, əskilərdə insanı döyə-döyə bədənindən cini çıxarırdılarsa, kainatın bədənindən, varlığından şəri, şeiri İblisin səsini eləcə çıxarıb və çıxarır(lar). Şeir olan yerdə İblis öz şər-şəbədəsini səbətinə yığıb uzaqlaşır. Tanrı ilə qarşılaşacağı və hesablaşacağı günə doğru uğultu salaraq yeni - yeni qılıqlarla əhatə olunmağa gedər. Şeir kainatın bağrından şərin sökülməsini, ayrılmasını sanki görəv olaraq üzərinə götürür. Şeir öz harmonik ironiyasıyla üzərinə düşən bəraət zərlərini (atarkən) qoşa gətirməyi gözəl bacarır. Çünki onun bir əli mənalar, hikmətlər dünyasının, o biri əli kəm-kəsirlər  aləminin qoyun-qoltuğunda gəzir. Qılıq-qiyafə dəyişdirən vərdişləri öz qanunları ilə (tabiri ilə) pozur və  yozur. Yozuma gəlməyən, yozma funksiyasını yerinə yetirməyən şeirlərdən şübhələnmə ehtimalı yüksəkdir.

Biz uzayın qoynunda şeirdəki sözlərin bizə verdiyi hız və imkanlarla süzür, uçur, gedirik. Biz bu üzdən donuq halda deylik. Daima hərəkətdə və dəyişərək min-min çalar qazanmış rənglər səltənətinin işıq aşiqliyinə həya pərdəsi çəkərək, sözlərin üzərindəki ağırlığımızı, ahıllığımızı, qocaman mehrimizi götürüb eşqin süsüylə ( həm də suyu ilə) ağzına kimi silələnib sonsuz həyat, əbədi olma səriştəmizə bir daha can qataraq yiyələnirik. Məsələ budur ki, bu işi təkrar-təkrar görürük. Bizə baxıb gül açır, ilan qabıqdan çıxır, yenə də zəhərini toplamaqdan İlahi zövq alır, hörümçək tor toxuyub kainata o hörümçəkvari xanələri arasından lətafətlə baxır. Mənim danışdığım sözlərin nizam və mahiyyətinə quşlar uçuşlarını kainatın ən ucqar nöqtələrinə götürərək gizli bağları və əlaqələri bir az da təkmilləşdirir (Yəni mənim demişkən, insan balasından söhbət gedir). Sular ayın nurunu içinə vurub sərsəriliyinə haqq qazandırır. Mən şeirdə sözlərin üzərindəki bərəkəti bir daha kamıma çəkirəm. Dev oğlu dev olduğumu anlayın. Məni sözlərin dev elədiyini və ətrafımda neçə - neçə devin nələri yerli-dibli devirdiyini görüb dünyanın POETİK Məsuliyyəti altına girirəm. Həm də ətrafımdakı divlərin öz üsulundan yararlanıb onların çoxunun necə ova çevrildiyinin şahidinə dönürəm.

Nə olursa olsun, içimdəki qovğalar bitmir ki, bitmir. Elə biləsən dünəndi, Zəngəzur dağlarının o ürək gubbuldadan qoynunda gecələr boyunca qurt kimi üzü təzəcə mehirlənib halıma hal gətirmiş  aya doğrularaq ulamağım.... deyəsən elə bu ulartılar da o ulartıdır qafil...

1. yeni qəzəl

ey dili qafil fil faili məchul fani f....

zinc döyüb işıq yaxacam niyə qaranlıq şahım

Sərmayə əsarətindən qurtulub özünün əlindəki qəddar kapitalını qapdırmamaq üçün sufi bürüncəyində “mərhəmət  işığını” dünyaya səpələyən bu göreşən zümrənin zınqırovlu zəmbilində əslində zibildən başqa baş yazı ola biləcək “biclik”  bülbülünün “qanlı nalələri, əfğanları” sinə parçalayıb göz yaşlarının sellənişindəki səslənişə  bais olarkən, “mən sizi başa düşürəm, amma belə etməyin” hayqırışına hayıf qıran, hayf çıxaran bir çaxnaşma çiləsində mənə yaraşdırılan “ barbarlığımı”  cilalamaq istəmirəm.

İstiqrarlı olmağınıza təminat Təmkinlə Verildiyi vergüldən sonrakı gününün başlanğıcında başını busəylə bəsləyən bəsirətlə bəxtinin  Buxarasında buyrulan o tənhalıq dolu dəlilləri din adlı əmanətlə ələyib arıladan, aylı bir gecədə suların üzərinə  sakit sehriylə sərilən sədaqətini varlığımda itiləyən o ölüm mələyi mənim müşküllərə millənən (mərasimlərimi ) məsafələrimi öz iqtidarı altına aldığından əlimi qaldırıb qaybın qaysaqlanmış qiyamətinə uzadıram.

Bir saray inşaaaaaasının torpağı üzərində üzünün izinə düşüb dövranın döyüş çəlləklərində cahilliyini  saxlayanlara azar-azar baxaraq  qılı qırx yaran naləsini yeri gəldiyində işə salan nigarançılığını nisyə bilib bəraətini ilkin izahıyla isladan, o yoxsul yaxasındakı yoxuşlarda yıxılıb dursa da, geri çəkilməyən, cənnətin cəhalət dolu cariyələriylə  çilə çıxaracağını düşünən bu mərasimpərəstlərin məkirli mənzillərində mənim müsafirliyim heç bir nəfəs həcmi qədər hücumda da həddini aşmaz, bayım....

2. küllü də yatar dinə  

ey dadi bidad danəndə dəhan dərviş d…

patişahların  şeirlə verdiyi fərman….

bilirəm ki şeirimə ağız büzür çoxları

onların həngaməsi uyuyur sinəm altda

batır qəlbə baxışdan o şiş uclu oxları

qorxsunlar ki salmayım onları çənəm altda

şeir demə onun  da siqləti haqqa dönür

üfüqlərində yanan işıqları əcəlli

bir də gördün ən odlu söz damarımda donur

onun da minarəsi ötələrdən ucalır

yoxsulluq mayasında ilahi himə bənddi

güllə şeirin mayası bir zamanda kəsilib

mənim yazdığım sözün çoxu haqdan sapantdı

dəydiyi yedə əcəb çoxunu təmiz silib

elə bilmə yazımın yoxdu dağdan xəbəri

göylərin köynəyindən keçən nəğmə qırğındı

qarşısına çıxsaydım yazar məndən Təbəri

bilirəm  ki keçmişim gələcəkdən qırqındı

bu da yaşıllıqların ritmə çöküş tarixi

mərasimlər sərxoşu oxşyacaq halıma

bizə qədər yazıda sözlər (i) qoruyan mixi

diksinəcək çalmama əsnəyəcək  şalıma

sözü deməklə yazmaq başqa başqa savaşdı

odur ki şaqqalanıb min bir yerdə azarım

şeirdi güldü dağdı sudu bunlar sirdaşdı

əzəldən düşərlidir bu taxtadakı zərim...

soluduqca havanı kainat işvəlidi

hər görünən işartı şirin canın qəsdinə

elə durub deyərsən adamdı havalıdı

sönəndə bu vulkanlar küllü də yatar dinə

nə durub döşəyirsən adamın qavalına

bu can yaranışından talib olub üç dinə

yoxsa şeir macəram bitməyincə yox ölüm

dolub daşınca içim deyərlər ki ucayam

birdən elə tutullam hardadır mənim elim

bütün yanğınlar çıxan tüstülərə bacayam

3. köksümdə dəmlənər

1.       ey dadi bidad danəndə dəhan dərviş d....

2.       qaz  vurub qazan dolduran şahdır da...

3.       nə zamansa axar su olduğumu bilirəm

4.       azmanca bir sura səs soluğuyla dolduğumu

5.       bölürəm vaxtımı keçmişə düşəni nəşəmdi

6.       gələcək göyə çəkilmiş şəklimlə kəmdi

7.       yol ayrıcında ucunda baş yellənən nizə

8.       izimə saldığı artığı udub dev meşə

9.       bu səslər qulağımdan yönəlir ağlıma

10.     ağlama deyirəm lağımdakı maymağa lağlağıyla

11.     dönüb gedirəm dirilir canımda su səsi

12.     döyülüb gəlirəm dev gəlib içimdən su içir

13.     öyünmək gülüşdən betər suçumu çəkir

14.     çimir getmir gözümə qan tər eyzan kirdir kir

15.     başımın üstündə böyü(r)ür ay böyüyür

16.     yuyur uyğumi su canımı quş olmağa qoymur

17.     çəkir altdan çəkir üstdən tarımam

18.     tarının simləri suya düşmüş hərcayiyə

19.     başımı itirsəm it hürsə kürsümə

20.     köksümdə dəmlənər əzilən nilufər

21.     fil gələr lərzəsin əsdirib hönkürər

22.     kərəmi kiridən də var kərəmi ağrıdanı bir sor

23.     qurşanıb qılıncın qaftanı eyzan tən malı

24.     sualı vəbalıdır bu alpların ağrısnın...- de barı….

4. gül

1.       ey dili qafil fil faili məchul fani f...

2.       deyin patişaha şam yandıracam...hələ...

1.       gülü görməyimdə mədəniyyət işvəsi oynar

2.       gülü görərkən göyləri bu işə qatmağımı demirəm hələ

3.       gətirib töksəm dibinə qıvrılar içindən su

4.       su rənginə dönüşər gülün su rəngi güldən alar hələ

5.       indi ona toxunsam bütün yalnızlıqlar oynar yerindən

6.       ya özümü tox tutsam yanğın başlar ürəyimdən hələ

1.       gül baxçada mədəniyyət deyib durur

2.       nəfəsimi kəsir gözlərimi yumur dodağımı tikir hələ

3.       sükut vurur üzərimə içimə qaytarır var-gəli

4.       qırx keçidimdə saxlayır yeddi yerimdən əyir hələ

5.       ərzin nehrlərini axıdır sorağına

6.       gülü gör qafil  məni sonra qına hələ

1.       gülə yaxınlaşsam bir addım da nə olar görən

2.       yerinmi göyünmü haqqına girdiyimi bilmirəm hələ

3.       əyilib qoxlasam qisasımı dünyadan alıram ələk-vələk

4.       əyilib qoxlasam bütlər yıxılası bütlər dağılasıdı hələ

5.       gül varsa qarşımda gözə almışam hər şeyi deməkdi hələ

20.  gülü gördüm gülü

21. içimdə mədəniyyət şahlandı

22. gül elə açıb elə pardaxlandı

23. dərmədim əlim havada qaldı

24. mən təslim mənliyim təslim mənəmliyim təslim hələ

25. paris təslim london təslim tel-əviv təslim hələ

                    

5. cana sızan

             ey dili qafil fil faili məchul fani f....

             padişaha bəxşiş olarmı yavruların göz yaşı...

nəydi hüzünlərə vurulub ayrılıqlara düşkün  işığa  güvənc

düşüb gizlinlərə sirr bükülüb yeddi qat

gəldim min bir rəng bərraqladan nurların qovha qovunda

yerə minnət torpağa sitəm dünyaya giləm

bir giləydim  hədəfim sapıtanda qaragözlü qaplanların qırımından

ovları buraxdığm olurdu  ovalarda  ovulurdu mənim... məndə qan adlı obam

yıxılnınca əllərim tökülərdi böyür başımdan

qalxınca min budaq kimi şaqqıldardı sümüklərimin ahəngi

yox belə gülün tikanıyla dialoqu keçmdi şeirlərin sözlərdən qalma şəhadətinə

yox beləsi

əsla olmayacaq da

titrək yanaqlarında aləmlər hansı üzlə sirrini açır Adəmin ədəbinə

mənə düşən gözlərimi açmaqdı

bu da bir qıpçaqlıqdı alaçıqdı  dünyaya qılıqdı qalıqdı

istər çöllər yığılsın gülə

baharda çıxsın tumurcuğundan göyün altında boşluq oyalasın

məni çıxarib seyrə dursun pişvazıma pəri qızlarının suların başındakı qılıqları

məni salsın eşqə

məni salsın eşqə göylə yerin cana necə sızdığını görsün

6. yaxınına gələməz

ibn arabiyə

ey dadi bidad danəndə dəhan dərviş d...

sənin gözlərini yumamam

sənin yuxunu görəməm

sənin gecənə qaranlıqlayamam

sənin sabahına açılamam

səni səni səni görərərəm  səni tanıyamam

nəyə baxmısansa eyni ölçüdədir

nəyi görmüsənsə əşyadır

kimlə danışdınsa ayətdir löhvi məfuzdandır

kimi gördünsə adəmdir adəm tərkibidir

kimsə allahı bu qədər ovudmaz

kimsə ovudub  onu yaxınına bu qədər gələməz

bədənin itmiş çəkidir

ağırlığın hava qədər gələməz

haqq sayını itirməm əşylar da sevinsin

adını tutan otla suyla ağacla dil dil ötsün

bir nöqtə qədər güvəncən  səhraları sulayır əsrləri

hər gün işıq tərkibində varlıqdan ötürsən

7. bir az gec gəlsə

ey dili qafil fil faili məchul fani f....

patişahlara xatırlatsan arzusunu...

 bahar bir az gec gəlsə kəhanətmi yüksələr

çölün qəbahətindən

çölün bərəkətindən bəlkələrmi əksilər

sızladar aləmlərcə səsinin yanğısını

ən gözəl kirlər üçün yaraşıqmış əskilər

bahar bir az gec gəlsə arif qımıldar nə sir

qış erkən ağararsa 

quşlarsa boşluqlarda qalxıb yelkən ararsa

həyat öz axarında yoxlarsa qayıbları 

qüdrət təcəllasını qurarsa hər addımda...

ləbələb dolu suyla yusifin quyuları

bu nə boya bu nə rəng əşyaları arayır

ruhumda tufan qopur  qovur qəlbimi avam

(bir az tez ya bir az gec deyil əsla səxavət

hiylələr son bulunca başlamaz olsun  davam)

8. tapdığı yer

ey dili qafil fil faili məchul fani f....

su padişahın ağzında isindi

atılıb dənizə qəfil hərəkətsiz duran yaranışla

tilov ənsəsində qıfıl səsini bu sonsuzluğa təhvil verən

bu nə sükut dalğalar qoynunda  arxadakı qayalıqlara yayılmış qoyunlar

bükülüb açılan balıqlar su qıvrım(lar)ına sunduğu ovsunlar

onu dondurmuş yerində onu gizlətmiş özgə dərində

adına dəniz dediyin hansı fikrin təkrarıdır hanası duyğu inkarı

hansı bir sevdayla gəlmək ona hansı sədayla qoşulmaq yanğınlarına

üstəlik qoynunda bir canın içərilərində sıxılmış cahanın qayıbla əlləşən hünkarı

gəl də qarşısına çıxar ağlını iki qaş arasından sızdır yoxluğunu...yalınlığını

dönüb sahilə ağır ağır arxasını dənizə döndərmiş  qoyunları görüb

göyün rəngindən duyğular tutub itmiş  dənizçini  geyindirən bu kitab

meh dolaşan vərəqləriylə aşıb daşan varlığında gizlətdiyi qərib ki qərib

taparaq dənizdən ayrılığını  çoxdan  izinə düşmüş qayğılarına qatıb

axır ki tapıb ürəyinin yerini ol səbədən  yükünü şeirə endirib Mİ endirib

9. yox aran nədən

ey dili qafil fil faili məchul fani f…

keçmişi hər zaman özümlə yaşatdığım bir əyləncəm var

dünya keçmişimdən asılıb çiynlərimin hürriyyıtinə

həddim nə

guya keçmişi hürküdüb gələcəyi tumurcuqlarının çiçəyini qoxlamaqmı peşəm

azmanca... qızaran güllər qışın ortasında bir əcəm cahilliyimi

xaincə azarıma gülüb keçər arşın tarlasında acam

Illərlə çəkdiyim çilə bir kimsənin söndürmədi diləyini..

axilles dabanını xoruz banıyla da oturda bilərdi yunanın uyumuş ağzına...

soyuğun qırış saldığı....çatlatdığı üzdə çar sarayı yıxılar rasputin

bir tin o yanda təntiyən titrəyən həyanı yoxsullar etməz qəbul daha

adının hallanmasını istəməyən qibləsi sərvaxt ... qəlbi o  yazan

bildirərək həddini simasından asaraq qırqınları ... buymuş demək fəlakət...

utancımı çıxarıb aşikara əcəlimi ulduzların çırtlayan yanğısıyla ovudana bənzəyirəm

xaçını soxma gözümə kəhanətini halınla quduzlaşdırıb salma üstümə

hərarətimi ölçmə günəşlə nəfəs alıram işığı hökm bilən ərəm

əcinnələri tanımam genimdəki nəşəm də bəs edər mahşərə barışam

musanı yola verdin isanı ötüşdürdün əhmədlə yox aran nədən

lent.az

Stalinin nəticəsi "Stalinin ölümü"ndən danışdı: İnsanlıqdan kənardır

pic_833f41e4e8614d3f91a11db8b02ac019_1516891260.jpg

İosif Stalinin nəticəsi, gürcü rəssam Yakov Cuqaşvili "Stalinin ölümü" komediyasının yaradıcılarını qeyri-insanlar adlandırıb.

Araz.az bildirir ki, o bunu "Danışır Moskva" radiostansiyasına bildirib.

"Qeyri-insanların nəyini tənqid edəsən? Ölümü gülmək üçün səbəb hesab edən insan obrazındakı canlını necə insan adlandırasan? Bu, insanlıqdan kənardır", - deyə o, bildirib.

Onun sözlərinə görə, rusiyalılar "insanları ədalətli yaşamağa məcbur etməyə çalışan 
və bunun mücəssəməsi olan Stalindən, ədalətdən imtina ediblər". "Biz indi yemək və dincəlmək xatirinə yaşayırıq", - Stalinin nəticəsi sözünə belə yekun vurub.

Yanvarın 23-də məlum olub ki, Rusiya Mədəniyyət Nazirliyinin hüquqşqnasları nazirliyin rəhbəri Vladimir Medinskiyə müraciət edərək Britaniyanın "Stalinin ölümü" adlı komediyasını prokata buraxmasın. O filmdə ekstremizmin əlamətləri aşkarlanıb. (qaziler.az)

SƏKSƏNİNCİ BAHAR

1516637592_14680646_1782724308632349_8474116427868110492_n.jpg

Nəzakət MƏMMƏDLİ

Fikrimi toplayıb nədən başlayacağımı qərarlaşdırarkən, ömrümün bu zamanından dönüb keçdiyim həyat yoluna istər-istəməz nəzər salmalı oldum. Bunu etiraf edim ki, ömrümdə o qədər də fövqəladə bir şey olmamışdır. Ancaq taleyimdən çox razıyam ki, mən Nahid Hacızadə ilə 20 ilə yaxındır Respublika Xatirə Kitabı Redaksiyasında birgə çalışıram. Onunla hər gün ünsiyyətdə olmuş, onun mənəvi aləmini az da olsa müşahidə edə bilmişəm, ondan çox şey əxz etmişəm. Bu müşahidələr və oxuduğum kitablardan öyrəndiklərim məni belə bir qənaətə gətirmişdir ki, keçmiş nəsillərin əxlaqi təcrübəsinə biganə qalmaq olmaz; keçmiş nəsillərdən yeni nəsillərə ötürülmüş miraslar içərisində əxlaqi-etik irs böyük yer tutur və məncə, hər bir yeni nəsil bu irsdən lazımınca faydalana bilər və faydalanmalıdır.

18 -dən səhifə 25